अभागी मान्छे म…

कहिलेकाहीँ आफैँलाई ऐनामा हेर्छु र मनमनै सोध्छु—
“मैले आखिर के नै गलत गरेको थिएँ र, जिन्दगीले मलाई यति धेरै परीक्षा किन लियो?”
अरूका लागि जिन्दगी सामान्य होला।
बाल्यकालमा आमाको काख, बुबाको काँध, परिवारको माया, पढाइ, रमाइलो, साथीभाइ… अनि विस्तारै आफ्ना सपनाहरू पछ्याउँदै अगाडि बढ्ने जिन्दगी।
तर मेरो कथा अलि फरक रहेछ।
म १४ वर्षको थिएँ।
त्यो उमेर, जहाँ बच्चालाई संसार बुझ्नुभन्दा आमाको काख बुझ्न मन लाग्छ। जहाँ चोट लाग्दा आमाको आवाज खोजिन्छ। डर लाग्दा आमाको हात समातिन्छ। भोक लाग्दा आमाको मायाले खाना मीठो बनाउँछ। सानो उपलब्धिमा पनि “मेरो बाबु/नानी” भनेर मुस्कुराउने एउटा अनुहार चाहिन्छ।
तर त्यही उमेरमा मैले आमा गुमाएँ।
आमा गुमाउनु भनेको केवल एउटा मान्छे गुमाउनु रहेनछ।
आमा गुमाउनु भनेको आफूभित्रको एउटा संसार नै हराउनु रहेछ।
त्यसपछि घर उही थियो, मान्छेहरू उही थिए, बाटो उही थियो… तर मेरो संसार उस्तै रहेन।
मलाई ममिको माया चाहिएको थियो।
ममिको काख चाहिएको थियो।
ममिले टाउकोमा हात राखेर “चिन्ता नगर” भनिदिएको चाहिएको थियो।
तर चाहनाले मात्र त सबै कुरा कहाँ पाइँदो रहेछ र?
आमा टाढा भएपछि मनले बुबाको साथ खोज्यो।
सोचेँ—अब बुबा हुनुहुन्छ, उहाँकै छायाँमा हुर्किन्छु।
तर जिन्दगीले त्यहाँ पनि मलाई पूरा साथ दिएन।
बुबा हुनुहुन्थ्यो, तर बुबाको साथ मैले चाहेजस्तो पाउन सकिनँ।
त्यसपछि मेरो जीवनमा बाल्यकाल सकिएर संघर्ष सुरु भयो।
अरूका लागि त्यो उमेर खेल्ने, रमाउने र भविष्यको सपना देख्ने उमेर थियो।
मेरो लागि भने त्यो उमेर थियो—
“अब कसरी बाँच्ने?”
बिस्तारै मैले एउटा कुरा सिकेँ—
गरिबीले उमेर हेर्दैन।
जिम्मेवारीले बालक र ठूलो छुट्याउँदैन।
र पेटले सपना बुझ्दैन।
त्यसैले मैले सपना हेर्न छोडेर पैसा कमाउने बाटो हेर्न थालेँ।
दिनमा १८ घण्टासम्म काम गरियो।
थकाइ हुन्थ्यो। शरीर गल्थ्यो। आँखाले आराम खोज्थ्यो। हातखुट्टाले विश्राम माग्थे। तर मनले एउटै कुरा भन्थ्यो—
“अझै काम गर्नुपर्छ। पैसा कमाउनुपर्छ। जिन्दगी बदल्नुपर्छ।”
कहिलेकाहीँ अरूहरू निदाइरहेका हुन्थे, म काम गरिरहेको हुन्थेँ।
अरूहरू रमाइरहेका हुन्थे, म हिसाब गरिरहेको हुन्थेँ—
आज कति कमाएँ?
भोलि कति कमाउनुपर्छ?
घर कसरी चलाउने?
आफ्नो भविष्य कसरी बनाउने?
मेरो उमेर बढ्दै गयो।
तर मेरो मनभित्रको बच्चा भने कतै त्यही १४ वर्षमै रोकिएजस्तो लाग्छ—
आमालाई खोजिरहेको, बुबाको साथ पर्खिरहेको एउटा बच्चा।
पढाइ पनि धेरै अगाडि बढाउन सकिनँ।
१२ कक्षासम्म पढेँ। त्यसपछि जिन्दगीले किताबभन्दा ठूलो पाठ सिकाउन थाल्यो।
शिक्षा अधुरो रह्यो।
तर संघर्षको किताब खुल्यो।
पैसा कमाउने उद्देश्यमा लागेँ।
सायद लाग्यो—पैसा भयो भने दुःख सकिन्छ।
पैसा भयो भने सुख किन्न सकिन्छ।
पैसा भयो भने भोलि राम्रो हुन्छ।
तर आज पछाडि फर्केर हेर्दा लाग्छ—
पैसा कमाउन खोज्दा मैले आफ्नै धेरै वर्षहरू गुमाएँ।
बाल्यकाल गुमाएँ।
निश्चिन्त भएर बाँच्ने समय गुमाएँ।
मन खोलेर रोने अधिकारसमेत गुमाएँ।
किनकि मसँग रोइरहने समय थिएन।
मलाई बलियो बन्नैपर्थ्यो।
तर जिन्दगी यत्तिमै रोकिएन।
मैले धेरै दुःख गरेँ।
धेरै संघर्ष गरेँ।
धेरै रातहरू निद्रा नलागी बिताएँ।
धेरै दिनहरू मुस्कुराएको अभिनय गरेर बिताएँ।
मान्छेहरूले बाहिरबाट मलाई हेरेर सायद भन्थे—
“यो त बलियो रहेछ।”
तर कसैले मेरो मनभित्र हेरेन।
कसैले सोधेन—
“तिमी थाकेका छौ कि छैनौ?”
सायद म आफैँले पनि आफैँलाई त्यो प्रश्न सोधिनँ।
किनकि जिन्दगीसँग हार मान्ने सुविधा मसँग थिएन।
अनि फेरि…
जिन्दगीले अर्को बज्रपात गर्‍यो।
म २६ वर्षको थिएँ।
त्यही उमेरमा, जब मान्छेले आफ्नो जीवनको भविष्य सोच्न थाल्छ, परिवारका लागि केही गर्न खोज्छ, मैले फेरि आफ्नो संसारको अर्को ठूलो आधार गुमाएँ।
बुबा पनि गुमाएँ।
आमा त १४ वर्षमै गुमाइसकेको थिएँ।
अब २६ वर्षमा बुबा पनि रहेनन्।
त्यो दिन मैले साँच्चिकै आफूलाई टुहुरो महसुस गरेँ।
बुबाको साथ मैले जीवनभर चाहेजस्तो पाउन सकिनँ होला।
उहाँसँग मेरा गुनासा थिए होलान्।
मनमा केही अधुरा प्रश्नहरू थिए होलान्।
तर मान्छे बितेपछि गुनासाहरू साना हुँदै जाँदा रहेछन्।
बाँकी रहँदो रहेछ केवल एउटा सत्य—
उहाँ मेरा जन्मदिने बुबा हुनुहुन्थ्यो।
त्यसपछि बुबाको सम्झना झन् प्यारो लाग्न थाल्यो।
कहिलेकाहीँ लाग्छ, उहाँसँग बिताउन बाँकी रहेका ती सबै समय किन पाएनँ?
किन केही कुरा खुलेर भन्न सकिनँ?
किन उहाँसँग बस्दा सामान्य लागेका क्षणहरूको मूल्य उहाँ गएपछि मात्र बुझियो?
सायद जिन्दगीको सबैभन्दा ठूलो दुःख यही हो—
हामीले माया गर्ने मान्छेहरू हाम्रो साथमा हुँदा उनीहरूको उपस्थितिलाई सामान्य ठान्छौँ, तर उनीहरू गएपछि एउटा सानो सम्झनाले पनि मुटु चिरिदिन्छ।
आज मसँग आमाको काख छैन।
बुबाको काँध छैन।
दुवैलाई सम्झँदा मनभित्र एउटा अनौठो खालीपन पैदा हुन्छ।
मान्छेहरू भन्छन्—
“समयले सबै घाउ निको पार्छ।”
तर मलाई लाग्छ, केही घाउ निको हुँदैनन्।
समयले केवल ती घाउसँग बाँच्न सिकाउँछ।
आज पनि म दिनभरि खुशी हुन खोज्छु।
मान्छेहरूसँग हाँस्छु।
कुरा गर्छु।
काम गर्छु।
आफ्नो दुःख लुकाउँछु।
सबैलाई देखाउन खोज्छु कि म ठीक छु।
तर जब साँझ पर्छ…
जब घाम विस्तारै अस्ताउँछ…
जब वरिपरि शान्ति छाउन थाल्छ…
जब सबै आ–आफ्नो घर, परिवार र आफ्ना मान्छेहरूसँग फर्किन्छन्…
त्यतिबेला मेरो मनले मलाई फेरि सम्झाउँछ—
“तिमी एक्लै छौ।”
दिनभरि मानिसहरूको भीडमा हुँदा पनि महसुस नहुने एक्लोपन रात पर्दा किन यति ठूलो भएर आउँछ?
थाहा छैन।
साथमा मान्छेहरू भए पनि कहिलेकाहीँ मनले भन्छ—
“साँच्चिकै आफ्नो भन्ने कोही छैन।”
कसैलाई फोन गरूँ जस्तो लाग्छ।
कसैसँग मन खोलेर रोऊँ जस्तो लाग्छ।
कसैको काँधमा टाउको राखेर केहीबेर चुपचाप बसूँ जस्तो लाग्छ।
तर फेरि सोचिन्छ—
“कसलाई सुनाऊँ?”
मेरो कथा सुन्दा अरूलाई दुःख लाग्ला।
तर मेरो दुःख त मसँगै बस्नुपर्छ।
त्यसैले रात मेरो लागि केवल रात होइन।
रात भनेको सम्झना हो।
रात भनेको आमाको अनुहार सम्झिनु हो।
रात भनेको बुबाको आवाज सम्झिनु हो।
रात भनेको अधुरा प्रश्नहरू हुन्।
रात भनेको बितेका वर्षहरूको हिसाब हो।
रात भनेको आफूभित्र लुकाएर राखेको पीडासँग एक्लै भेट हुनु हो।
कहिलेकाहीँ त मनले भन्छ—
“मेरो जीवनमा कहिल्यै रात नपरे हुन्थ्यो।”
दिनको उज्यालोमै बसिरहन पाए हुन्थ्यो।
मान्छेहरूको भीडमै हराइरहन पाए हुन्थ्यो।
किनकि उज्यालोमा म आफ्नो दुःख बिर्सिएको अभिनय गर्न सक्छु।
तर रातमा?
रातले अभिनय स्वीकार गर्दैन।
रातले सबै कुरा सम्झाउँछ।
म कहिलेकाहीँ सोच्ने गर्छु—
के साँच्चै सुख भन्ने कुरा मेरो भाग्यमा छैन?
जिन्दगीभर दुःख, अभाव, जिम्मेवारी, संघर्ष र गुमाइ मात्र किन?
अरूको जीवन हेर्दा लाग्छ—
कसैसँग आमा छन्, कसैसँग बुबा छन्।
कसैलाई घर फर्किंदा आफ्ना मान्छेले पर्खिरहेका छन्।
कसैलाई थकाइ लाग्दा टाउको राख्ने काँध छ।
मेरो भागमा भने सम्झनाहरू छन्।
आमाको सम्झना।
बुबाको सम्झना।
अधुरा सपनाहरू।
र आफूलाई बलियो देखाउनुपर्ने बाध्यता।
तर यति धेरै दुःख भोगेपछि पनि म अझै बाँचिरहेको छु।
सायद यही मेरो सबैभन्दा ठूलो जित हो।
म टुटेको छु, तर सकिएको छैन।
म थाकेको छु, तर रोकिएको छैन।
म धेरैपटक रोएको छु, तर आँसु पुछेर फेरि उठेको छु।
मसँग आमाको हात छैन।
बुबाको काँध छैन।
तर उहाँहरूले छोडेर गएको सम्झना छ।
सायद अब मैले आफ्नै लागि बाँच्न सिक्नुपर्छ।
धेरै वर्ष अरू परिस्थितिसँग लड्दै बिताएँ।
अब आफ्नै मनसँग पनि शान्ति गर्न सिक्नुपर्छ।
मलाई थाहा छैन, मेरो भविष्यमा सुख कति छ।
मलाई थाहा छैन, अझै कति परीक्षा बाँकी छन्।
तर एउटा कुरा चाहिँ मनदेखि चाहन्छु—
अब जिन्दगीले मलाई अलिकति आराम देओस्।
धेरै ठूलो महल चाहिँदैन।
धेरै धन चाहिँदैन।
संसार जित्न पनि चाहिँदैन।
बस…
कसैले साँचो मनले “तिमी थाकेका छौ, अब आराम गर” भनिदिए पुग्छ।
कसैले मेरो मुस्कानभित्रको पीडा बुझिदिए पुग्छ।
कसैले मेरो मौनताभित्र लुकेको आवाज सुनिदिए पुग्छ।
र कहिलेकाहीँ रात परेपछि आमाको सम्झनामा आँसु आउँदा, बुबाको यादले मुटु भारी हुँदा, कसैले मेरो हात समातेर यति मात्र भनिदिए पुग्छ—
“तिमी एक्लै छैनौ।”
सायद म अभागी मान्छे हुँला।
तर यति धेरै गुमाएर पनि म अझै मायामा विश्वास गर्छु।
यति धेरै रोएर पनि मुस्कुराउन खोज्छु।
यति धेरै चोट पाएर पनि कसैलाई चोट दिन चाहन्नँ।
र यति धेरै अँध्यारो देखिसकेपछि पनि मनको कुनै कुनामा एउटा सानो उज्यालो बाँकी छ—
सायद मेरो जिन्दगीको राम्रो अध्याय अझै लेखिन बाँकी छ।
आमा जहाँ हुनुहुन्छ, मेरो माया उहाँसम्म पुगिरहोस्।
बुबा जहाँ हुनुहुन्छ, उहाँले आफ्नो छोरालाई सम्झिरहनुभएको होस्।
र म…
म यहाँ छु।
अझै संघर्ष गरिरहेको छु।
अझै हाँस्ने प्रयास गरिरहेको छु।
अझै बाँचिरहेको छु।
किनकि मेरो कथा दुःखमा सुरु भएको होला,
तर म चाहन्छु—
यसको अन्त्य दुःखमै नहोस्।
कुनै दिन यस्तो बिहान आओस्,
जहाँ उठ्दा विगतले होइन, भविष्यले बोलाओस्।
कुनै दिन यस्तो रात आओस्,
जहाँ एक्लोपन होइन, शान्ति महसुस होस्।
र कुनै दिन ऐनामा आफैँलाई हेरेर म भन्न सकूँ—
“धेरै दुःख पायौ, धेरै रोयौ… तर अन्ततः तिमीले आफूलाई हराउन दिएनौ।”
सायद त्यो दिन नै मेरो जिन्दगीको पहिलो साँचो सुख हुनेछ।